Kaynaştırma Öğrencisi Sınıfta Kalır mı? Haklar, Sınav Düzenlemeleri ve LGS

Çocuğunuz RAM raporuyla genel eğitim okulunda akranlarıyla birlikte okumaya başladıysa, aklınıza gelen ilk sorulardan biri büyük olasılıkla notların nasıl verileceği ve çocuğunuzun sınıfta kalıp kalmayacağıdır. Ortaokula gelindiğinde bu sorulara LGS de eklenir. Bu yazıda Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki Millî Eğitim Bakanlığı yönetmeliklerine ve 2026 LGS kılavuzuna göre kaynaştırma öğrencisinin sınıf tekrarı, devamsızlık, sınav ve BEP haklarını kademe kademe topladık.

Yönetmelikler değişebildiği için kendi durumunuzla ilgili kesin bilgiyi okul idaresinden ve rehberlik servisinden almanızı öneririz. Otizmli çocuklar için okul dışındaki rapor, maddi destek ve vergi haklarını ise otizmli çocuğu olan ailelerin haklarını anlatan rehberde ayrıca ele aldık.

Kaynaştırma öğrencisi ne demek?

Kaynaştırma öğrencisi, RAM’ın düzenlediği Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu doğrultusunda eğitimini akranlarıyla birlikte, çoğunlukla genel eğitim okullarında sürdüren, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencidir. Yönetmelikteki adı “kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim”dir ve bu eğitim okul öncesinden liseye kadar her tür ve kademede uygulanabilir. Öğrenci tam zamanlı olarak akranlarıyla aynı sınıfta ya da yarı zamanlı olarak özel eğitim sınıfında okuyabilir.

Bu yazıdaki kuralların çoğu tam zamanlı kaynaştırma öğrencileri içindir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre bu öğrencilerle ilgili temel çerçeve şöyledir:

• Öğrenciler kayıtlı oldukları okulun eğitim programını izler; BEP, yani bireyselleştirilmiş eğitim programı, bu program temel alınarak hazırlanır.
• Kaynaştırma yapılan okulda BEP geliştirme biriminin kurulması zorunludur.
• Okulda uygun ortam düzenlemeleri yapılır ve destek eğitim odası açılır.
• Öğrenciler sınıflara eşit sayıda dağıtılır; kural olarak bir şubede en fazla iki kaynaştırma öğrencisi bulunur.

Bu yolun ilk adımı RAM’daki eğitsel değerlendirmedir; başvurunun nasıl yapıldığını RAM raporunun adım adım nasıl alındığını anlatan rehberde bulabilirsiniz. Özel eğitimin bebeklikten okul çağına nasıl ilerlediğini ve kaynaştırmanın bu süreçteki yerini Down sendromlu çocuklarda eğitimin ne zaman başladığını anlatan yazıda ele aldık.

Kaynaştırma öğrencisi sınıfta kalır mı?

Hayır; ilkokulda ve ortaokulda tam zamanlı kaynaştırma öğrencisine başarısızlığı nedeniyle sınıf tekrarı yaptırılmaz. MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği bu kuralı açıkça yazar ve aynı korumayı özel eğitim sınıflarındaki öğrencilere de tanır. Lisede ise durum farklıdır: Başarı BEP’e göre ölçülür, ama sınıf geçmede genel kurallar uygulanır.

Kademe	Başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı	Bilmeniz gereken istisna
İlkokul	Yaptırılmaz	Velinin dilekçesi ve BEP geliştirme biriminin kararıyla bir defaya mahsus sınıf tekrarı yapılabilir; yönetmelikteki mazeretler dışında en az bir dönem okula gelmeyen öğrenci sınıf tekrar eder
Ortaokul	Yaptırılmaz	Özürsüz 20 gün ve üzeri devamsızlıkta sınıf geçme ya da tekrar kararını şube öğretmenler kurulu verir
Lise	Genel sınıf geçme kuralları uygulanır	Ölçme ve değerlendirmede BEP’teki amaçlar esas alınır; devamsızlık sınırı diğer öğrencilerden geniştir

Devamsızlık dışında, ilkokulda sınıf tekrarı yalnızca ailenin isteğiyle gündeme gelir. Velinin ders yılı bitimine bir hafta kalıncaya kadar okul müdürlüğüne dilekçe vermesi ve BEP geliştirme biriminin de bu yönde karar vermesi gerekir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği bu kararı BEP biriminin görevleri arasında sayar ve tekrarın ilkokulda yalnızca bir kez yapılabileceğini belirtir.

Bu kararı verirken çocuğunuzun akademik becerilerinin yanında yaşını, sınıf arkadaşlarıyla kurduğu ilişkiyi ve tekrarın ona ne kazandıracağını öğretmenleriyle birlikte tartmanız yararlı olur. Tekrar zorunlu değildir; dilekçe vermezseniz çocuğunuz başarısızlık gerekçesiyle sınıfta bırakılmaz.

Lisede Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, kaynaştırma öğrencisinin ölçme ve değerlendirmesinde BEP’teki amaçların esas alınmasını ister; ancak başarının yönetmeliğin sınıf geçme ve sınav hükümlerine göre belirleneceğini de yazar. Buna göre yıl sonu başarı puanı en az 50 olan öğrenci en fazla üç dersten sorumlu olarak sınıfını geçebilir; alt sınıflar dâhil altıdan fazla başarısız dersi olan öğrenci sınıf tekrar eder. Sınıf tekrarı, hazırlık sınıfı hariç ortaöğrenim boyunca en fazla bir kez yapılabilir.

Kaynaştırma öğrencisi devamsızlıktan kalır mı?

Evet, kalabilir; başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı yaptırılmaması kuralı devamsızlığı kapsamaz. İlkokul ve ortaokulda devam durumu diğer öğrencilerle aynı hükümlere göre değerlendirilir, lisede ise kaynaştırma öğrencilerine daha geniş bir sınır tanınır.

• İlkokul: Okula hiç devam etmeyen ya da yönetmelikte sayılan mazeretler dışında en az bir dönem devam etmeyen öğrenciye sınıf tekrarı yaptırılır.
• Ortaokul: Bir ders yılında özürsüz 20 gün ve üzeri devamsızlık yapan öğrencinin sınıf geçmesine ya da sınıf tekrarına, ikinci dönemin son haftasında şube öğretmenler kurulu karar verir.
• Lise: Diğer öğrencilerde sınır özürsüz 10, toplam 30 gündür; tam zamanlı kaynaştırma öğrencisinde özürsüz devamsızlık 20 günü geçmemek kaydıyla toplam sınır 70 gündür.

Lisede sınırı aşan kaynaştırma öğrencisi de devamsızlıktan başarısız sayılır. Fark şudur: Diğer öğrenciler sınırı doldurunca o yıl derslere devam edemez ve sınavlara giremez, yönetmelik tam zamanlı kaynaştırma öğrencilerini bu yasağın dışında tutar.

Kaynaştırma öğrencisi için ek bildirimler de vardır. İlkokul ve ortaokulda özürsüz devamsızlık 5, 10 ve 15 güne ulaştığında veliye bildirim gider; kaynaştırma öğrencisi için devamsızlığın 30’uncu gününde de tebligat yapılır. Lisede 5, 15 ve 25’inci günlere ek olarak 40 ve 55’inci günlerde de tebligat yapılır.

Çocuğunuz sağlık sorunu gibi bir nedenle okula gidemediğinde belgeleri zamanında teslim etmeniz önemlidir. Özür belgesi ya da yazılı veli beyanı, ilkokul ve ortaokulda özür gününü izleyen en geç 3 iş günü, lisede ise en geç 5 iş günü içinde okul yönetimine verilir.

BEP nedir, kaynaştırma öğrencisinin BEP’ini kim hazırlar?

BEP, öğrencinin izlediği eğitim programı temel alınarak onun gelişim özelliklerine, eğitim ihtiyaçlarına ve performansına göre hazırlanan, alacağı destek eğitim hizmetlerini de içeren özel eğitim programıdır. Okulda bu programı BEP geliştirme birimi hazırlar. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre birim, okul müdürü ya da görevlendirdiği müdür yardımcısının başkanlığında şu kişilerden oluşur:

• Rehberlik öğretmeni
• Öğrencinin sınıf öğretmeni
• Öğrencinin dersine giren alan öğretmenleri
• Öğrencinin velisi
• Öğrencinin kendisi

Gerektiğinde RAM’daki özel eğitim değerlendirme kurulundan bir üye de görüşüne başvurulmak üzere birime katılır. Yönetmeliğe göre bir BEP’te yıllık ve kısa dönemli amaçlar; destek eğitim hizmetinin türü, süresi ve kimin tarafından nasıl verileceği; öğretimde ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve materyaller yer alır. Eğitim ortamındaki düzenlemeler ile davranış sorunlarını önlemeye ve olumlu davranış kazandırmaya yönelik yöntemler de programın parçasıdır.

BEP bir kez yazılıp kenara konan bir belge değildir. Birim, öğrencinin ihtiyaçlarına göre programda değişiklik yapmakla görevlidir; MEB’in 2025’te yürürlüğe giren Özel Eğitim Hizmetleri Etik Yönergesi de öğretmenlerden BEP’i gerektiğinde güncellemelerini ve öğrencinin gelişimini düzenli aralıklarla değerlendirip sonuçları veliyle paylaşmalarını ister.

Kaynaştırma öğrencisine okul sınavlarında hangi düzenlemeler yapılır?

Kaynaştırma öğrencisinin sınavlarında süre, ortam, yöntem, cihaz ve materyalde düzenleme yapılabilir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, tüm ölçme ve değerlendirme süreçlerinde bu düzenlemelerin öğrencinin yetersizlik türüne, gelişim özelliklerine ve eğitim performansına göre yapılmasını ister. İlköğretim ve ortaöğretim yönetmelikleri de bu öğrencilerin başarısının BEP’teki amaçlara göre değerlendirileceğini yazar.

Hangi düzenlemenin uygulanacağına, öğretimde ve değerlendirmede kullanılacak yöntemleri belirleyen BEP geliştirme birimi karar verir; sınavda refakat edilmesi gereken öğrencileri belirlemek de bu birimin görevidir. Örneğin sınav süresi uzatılabilir, sınav ayrı bir ortamda yapılabilir ya da soru biçimi öğrencinin düzeyine göre uyarlanabilir. Yönetmelik bazı durumlar için ayrıca özel kurallar koyar:

• Yabancı dil: İşitme yetersizliği, zihinsel yetersizliği ya da otizmi olan öğrenci, velinin yazılı talebi ve BEP biriminin kararıyla yabancı dil dersinden muaf tutulabilir; bu öğrenciler merkezî sınavlarda da yabancı dil testinden muaf olur.
• Görme yetersizliği: Resim, şekil ve grafik içeren sorular kabartma olarak, betimlenerek ya da yerine eş değer sorular hazırlanarak sorulur.
• Motor yetersizlik: Motor becerilerde yetersizliği olan öğrenci, velinin yazılı talebiyle bu becerileri gerektiren derslerin uygulamalı bölümlerinden muaf tutulur.

Özel öğrenme güçlüğü, yabancı dil muafiyeti tanınan alanlar arasında yer almaz; bu öğrenciler için düzenlemeler süre, ortam ve yöntem üzerinden yapılır. Disleksili öğrencilere okulda ve LGS’de yapılan düzenlemeleri disleksi için işe yarayan eğitimi ve okuldaki düzenlemeleri anlatan yazımızda ayrıca ele aldık.

Kaynaştırma öğrencisi LGS’de hangi haklardan yararlanır?

RAM’ca özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci olarak tanılanan sekizinci sınıf öğrencisi, LGS’de yetersizlik alanına uygun sınav tedbir hizmeti alır. MEB’in 2026 LGS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu’na göre bu hizmet tek kişilik salon ve her oturuma ayrı ayrı eklenen 20 dakika ek süreden oluşur; bazı alanlarda okuyucu ve kodlayıcı desteği de verilir. LGS’ye girmek zorunlu değildir; kılavuz başvuruyu isteğe bağlı olarak tanımlar.

Yetersizlik alanı	2026 kılavuzundaki sınav tedbiri
Özel öğrenme güçlüğü	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; tercih edilirse okuyucu ve kodlayıcı
Otizm spektrum bozukluğu	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; tercih edilirse okuyucu ve kodlayıcı; veli bildirirse yabancı dil testinden muafiyet
Zihinsel yetersizlik	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; tercihe göre okuyucu ve kodlayıcı; veli bildirirse yabancı dil testinden muafiyet
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre
İşitme yetersizliği	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; veli bildirirse yabancı dil testinden muafiyet
Görme yetersizliği	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; 18 punto kitapçık ya da eş değer sorular, kodlayıcı veya okuyucu ve kodlayıcı
Yazmayı engelleyen ince motor yetersizliği	Tek kişilik salon, 20 dakika ek süre; RAM’ın değerlendirmesine göre kodlayıcı

Kılavuzda Down sendromu için ayrı bir başlık yoktur; tedbir, RAM’ın eğitsel tanısında yazan yetersizlik alanına göre seçilir. Öğrencinin birden fazla yetersizlik alanı varsa kılavuz her biri için tedbir belirlenmesini ister. Tedbirin uygulanabilmesi için 2026 kılavuzunda şu adımlar yer alıyordu:

1. Okul müdürlüğü, velinin görüşünü alarak öğrenciye uygun tedbiri belirler ve Sınav Tedbir Hizmetleri Bildirim Formu ile RAM’a gönderir.
2. Öğrencinin RAM tarafından Bakanlığın sisteminde özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci olarak tanılanmış olması gerekir; tedbir bu kayda dayanır.
3. Tedbir, LGS başvuru süresi bitmeden sisteme işlenmelidir. 2026’da başvurular 23 Mart ile 10 Nisan arasındaydı; okulların bu öğrencilerle ilgili işlemleri 10 Nisan’a, RAM’ların işlemleri 20 Nisan’a kadar tamamlaması gerekiyordu.
4. Öğrencinin alacağı tedbir sınav giriş belgesinde yazar; belgeyi aldığınızda bu bilgiyi kontrol edin.

Öğrenci, doktor raporuyla sürekli kullandığı araç gereç ve cihazları, cep telefonu gibi iletişim araçları hariç, kendisi getirmek koşuluyla sınavda kullanabilir. Kurallar her yıl yeni kılavuzla yayımlandığı için çocuğunuz sekizinci sınıftaysa konuyu ders yılının başında okul idaresiyle konuşmanız ve kılavuz yayımlandığında tedbirleri yeniden kontrol etmeniz iyi olur.

Destek eğitim odası nedir, haftada kaç saat verilir?

Destek eğitim odası, tam zamanlı kaynaştırma öğrencisinin ihtiyaç duyduğu alanlarda kendi okulunda destek eğitim aldığı ortamdır; hangi derslerden ve kaç saat eğitim alacağını BEP geliştirme birimi belirler ve bu süre haftalık toplam ders saatinin yüzde 40’ını aşamaz. Oda, il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunun teklifiyle millî eğitim müdürlüğünce açılır. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre işleyiş şöyledir:

• Eğitim kural olarak bire birdir; BEP biriminin kararıyla, eğitim performansı aynı düzeydeki en fazla üç öğrenciyle grup eğitimi de yapılabilir.
• Eğitim okulun ders saatleri içinde ya da dışında, gerekirse hafta sonu planlanabilir.
• Ders saati içinde verilecekse, öğrenci hangi dersin saatinde odaya alınıyorsa o derse ilişkin eğitim verilir.
• Odada özel eğitim öğretmenleri, okul öncesi öğretmenleri, sınıf ve alan öğretmenleri görevlendirilir.

Çocuğunuzun destek eğitim odasında hangi derslerden, haftada kaç saat ve hangi ders saatlerinde çalışacağını konuşmak için BEP toplantısı en uygun yerdir. Rapor bilgilerinin okulda kimlerle paylaşıldığını merak ediyorsanız RAM raporunun sicile işleyip işlemediğini anlattığımız yazı yardımcı olabilir.

Veli olarak BEP toplantısını nasıl isteyebilirsiniz?

BEP toplantısı talebinizi okul müdürlüğüne ya da rehberlik servisine iletebilirsiniz; veli, BEP geliştirme biriminin üyesidir. Yönetmelikte bunun için ayrı bir form ya da süre yer almaz, toplantıların sıklığı da belirlenmemiştir; birimin çalışma usul ve esaslarını okul yönetimi belirler. Talebinizin kayıt altında kalmasını istiyorsanız yazılı dilekçe verebilirsiniz.

Yönetmelik, ailelerin özel eğitim sürecinin her aşamasına aktif katılmasını temel ilkeler arasında sayar. Pek çok karar da velinin yazılı talebiyle başlayabilir:

• İlkokulda bir defaya mahsus sınıf tekrarı
• İşitme yetersizliği, zihinsel yetersizlik ya da otizmde yabancı dil dersinden muafiyet
• Motor yetersizlikte derslerin uygulamalı bölümlerinden muafiyet
• Çocuğun eğitim ihtiyaçları değiştiğinde RAM’daki eğitsel değerlendirmenin tekrarlanması

Toplantıya not alarak gitmek, konuşmayı somut tutar ve kararların takibini kolaylaştırır. Yanınıza şu notları almanızı öneririz:

• Evde gözlediğiniz güçlü yönler ve çocuğunuzun en çok zorlandığı durumlar
• Hangi derste hangi sınav düzenlemesinin uygulandığı ve işe yarayıp yaramadığı
• Destek eğitim odası saatleri ve orada çalışılan dersler
• Varsa evde ya da bir kurumda aldığı desteğin hedefleri
• Toplantıda alınan kararlar ve bir sonraki görüşmenin tarihi

Büşra Nur Gökçe, İstanbul Avrupa Yakası’nda öğrencinin kendi evinde birebir özel ders veren bir çocuk gelişimcidir. Evdeki dersler okuldaki BEP’in ya da destek eğitim odasının yerine geçmez; okulda bir BEP varsa evdeki çalışma bu hedefler dikkate alınarak planlanabilir. Okuma, yazma ve matematikte zorlanan öğrenciler için evde öğrenme güçlüğü özel dersi, diğer alanlar için evde özel eğitim hizmetleri sayfasına göz atabilirsiniz.