RAM Raporu Nasıl Alınır? Adım Adım Rehber

Öğretmenden ya da doktordan “RAM’a başvurun” cümlesini duyduğunuzda akla gelen sorular genellikle aynıdır: Nereye gidilecek, hangi belge istenecek, karar ne zaman çıkacak? Bu rehberde RAM raporunun ne olduğunu, ÇÖZGER’den farkını ve raporun hangi adımlarla alındığını mevzuattaki sırasıyla anlatıyoruz. Hangi RAM’a başvuracağınızı ise çocuğunuzun okulu ya da ikamet adresiniz belirler; bunu da aşağıda açıklıyoruz.

RAM raporu nedir, resmî adı ne?

RAM raporu, Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ndeki (RAM) özel eğitim değerlendirme kurulunun düzenlediği Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu’dur. Bu rapor, çocuğun özel eğitime ihtiyacı olup olmadığını ve hangi eğitim ortamından, hangi destekten yararlanacağını gösterir. Destek eğitim için düzenlenen biçimi, e-Devlet’te ve MEB duyurularında “destek eğitim raporu” olarak da anılır.

RAM’lar, Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı, rehberlik ve özel eğitim hizmetlerini planlayan kurumlardır. MEB’in ailelere yönelik rehberine göre il merkezlerinde ve bazı ilçelerde bulunurlar.

RAM’ın yaptığı değerlendirme tıbbi değil, eğitseldir. Otizm, özel öğrenme güçlüğü ya da başka bir durumun tıbbi tanısını hekim koyar; RAM’ın yönetmelikteki adıyla “eğitsel değerlendirme ve tanılama” işi, çocuğun eğitimde neye ihtiyaç duyduğunu belirlemeye yöneliktir. Yönetmelik iki ayrı rapor biçimi öngörür: biri okul ortamına yönlendirmede, diğeri özel eğitim ve rehabilitasyon merkezindeki destek eğitim için kullanılır.

RAM raporu ile ÇÖZGER arasındaki fark ne?

ÇÖZGER, hastanede sağlık kurulunun düzenlediği tıbbi bir belgedir; RAM raporu ise RAM’da yapılan eğitsel değerlendirmenin sonucudur ve destek eğitim başvurularında ÇÖZGER bu değerlendirmeden önce alınır. ÇÖZGER’in açılımı “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu”dur ve 18 yaşını doldurmamış çocuklar için düzenlenir. 20 Şubat 2019’da yayımlanan yönetmeliğe göre bu raporlarda engel oranı yazılmaz, çocuğun özel gereksinim düzeyi belirtilir.

İki belge birbirinin yerine geçmez. ÇÖZGER yönetmeliği, raporların tek başına bir hakkın verilmesine dayanak olmadığını, ilgili mevzuattaki diğer şartların da ayrıca aranacağını açıkça yazar.

	ÇÖZGER	RAM raporu
Kim düzenler?	Yetkili hastanedeki ÇÖZGER sağlık kurulu	RAM’daki özel eğitim değerlendirme kurulu
Neye bakar?	Çocuğun özel gereksinimi olup olmadığına ve düzeyine	Gelişim alanlarına, akademik becerilere ve eğitim ihtiyaçlarına
Raporda ne yazar?	Özel gereksinim düzeyi; engel oranı yazılmaz	Özel eğitim ihtiyacı, önerilen eğitim ortamı ve hizmet
Ne işe yarar?	Çocuğa tanınacak hak ve hizmetlerde sağlık belgesi olarak kullanılır	Okul yerleştirmesi, destek eğitim ve diğer özel eğitim hizmetleri
Ne kadar geçerli?	Süreli ya da sürekli; süre raporda yazar	Destek eğitim planı en fazla bir yıllıktır; kademe geçişlerinde yeniden değerlendirme yapılır
İtiraz	Teslimden itibaren 30 gün, il sağlık müdürlüğüne	Tebliğden itibaren 30 iş günü, il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna

RAM’a kimler başvurabilir, hangi RAM’a gidilir?

İlk başvuruyu veli ya da çocuğun okul yönetimi yapabilir; zihinsel engeli olmayan 18 yaşından büyük bireyler kendileri de başvurabilir. Yönetmelikte veli; anne, baba ya da çocuğun yasal sorumluluğunu üstlenen kişi olarak tanımlanır. Resmî kurumlarda bakım ve barınma hizmeti alan çocuklar için başvuruyu kurumun görevlendirdiği personel yapar.

Hangi RAM’a başvurulacağı, çocuğun okula kayıtlı olup olmamasına göre değişir:

• Okula kayıtlı çocuklar için okulun bulunduğu bölgedeki RAM yetkilidir.
• Okula kayıtlı olmayanlar için ikamet adresinin bağlı olduğu RAM’a başvurulur.
• MEB’in randevu sistemi, zorunlu eğitim çağındaki bir çocuk için okula kayıtlı olmayı ve kayıtlı olduğu okulun bağlı olduğu RAM’a başvurmayı şart koşar.

MEB’in aile rehberi, okula giden bir öğrencide sürecin okulda, sınıf öğretmeni ve rehber öğretmenle başlamasını önerir. Bu durumda rehber öğretmen, hem başvuruda hem de yetkili RAM’ı öğrenmede ilk konuşacağınız kişidir.

RAM raporu nasıl alınır, hangi adımlar izlenir?

RAM raporu; okulla görüşme, hekim değerlendirmesi, ÇÖZGER, RAM randevusu, kurul değerlendirmesi ve raporun teslimi sırasıyla alınır. Her çocukta bütün adımlar aynı sırayla ilerlemeyebilir. Örneğin bazı durumlar doğumla birlikte hastanede fark edildiği için süreç doğrudan sağlık tarafında başlar.

1. Gözlemlerinizi okulla paylaşın. MEB’in yayınlarına göre okul, ayrıntılı değerlendirmeye geçmeden önce sınıfta öğretim yöntemi, materyal ya da ortamla ilgili düzenlemeler dener. Güçlük sürerse öğretmen, okula kayıtlı öğrenciler için istenen Eğitsel Değerlendirme İstek Formu’nu doldurur.
2. Hekimle görüşün. Tanı hekime aittir; kaygınızı önce aile hekiminizle ya da çocuk doktorunuzla konuşabilir, gerekirse ilgili uzmanlık dalına yönlendirilebilirsiniz. Hangi durumda hangi bölüme gidildiğini evde otizm testi ve yaşa göre gözlem listesi ile disleksi testinin nerede ve kim tarafından yapıldığını anlatan yazıda bulabilirsiniz.
3. ÇÖZGER alın. Çocuğun bakımını üstlenen kişi, ÇÖZGER düzenlemeye yetkili bir hastaneye dilekçeyle başvurur. Hastanede çocuğu izleyen hekim varsa süreci o, yoksa ÇÖZGER yetkili hekimi başlatır; gerektiğinde farklı branşlardan görüş alınır ve rapor sağlık kurulunda karara bağlanır.
4. RAM randevusu alın. Randevu RAM’dan ya da MEB’in çevrim içi RAM Randevu Sistemi’nden alınır; bu sisteme e-Devlet üzerinden de ulaşılır. İlk başvuruda hangi yolun izleneceğini rehber öğretmenden ya da RAM’dan öğrenmek en güvenlisidir.
5. Belgeleri hazırlayın. Ayrıntılı liste bir sonraki bölümde yer alıyor.
6. Değerlendirme gününe çocuğunuzla birlikte gidin. Randevu sistemi, çocuğun anne-babası ya da yasal vasisiyle birlikte belirtilen saatte RAM’da bulunmasını şart koşar.
7. Kurul kararını ve raporu alın. Kurul, başvuruyu inceleme tarihinden itibaren en geç 30 iş günü içinde karara bağlar. Rapor veliye ya da velinin yazılı dilekçeyle yetkilendirdiği kişiye imza karşılığı verilir.

Yetkili hastanelerin listesi Sağlık Bakanlığı’nın internet sitesinde yayımlanır. ÇÖZGER yönetmeliği, yetkili olmayan kuruluşların verdiği raporların değerlendirmeye alınmayacağını belirtir; bu yüzden başvurmadan önce hastanenin yetkili olup olmadığını kontrol edin.

RAM randevusuna giderken hangi belgeler gerekir?

MEB’in randevu sistemine göre çocuğun nüfus cüzdanı, dört fotoğrafı, geçerli bir sağlık kurulu raporu ve okula giden öğrenciler için okulun hazırladığı belgeler istenir. Yönetmelik ve MEB’in aile rehberiyle birlikte bakıldığında liste şöyle özetlenebilir:

• Velinin yazılı başvuru talebi
• Okula kayıtlı öğrenciler için Eğitsel Değerlendirme İstek Formu ve okulun hazırladığı bireysel gelişim raporu; randevu sistemi bu raporun okul tarafından ya da kapalı zarf içinde veliye verilerek RAM’a ulaştırılmasını ister
• Sağlık kurulu raporu: 18 yaş altındaki çocuklar için ÇÖZGER; MEB’in rehberi raporda çocuğun özel gereksinimi olduğunun belirtilmiş olmasını arar
• Çocuğun nüfus cüzdanı ve dört adet fotoğrafı
• Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam eden çocuklar için merkezin hazırladığı dönem sonu ve aylık performans kayıtları
• Anne ve baba ayrıysa velayet belgesi, çocuğun bakımını başka biri üstleniyorsa vasilik belgesi, koruyucu aile yanında kalan çocuklar için koruyucu aile belgesi

Yönetmeliğe göre sağlık raporu, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezindeki destek eğitim başvurularında istenir. Yalnızca okul ortamına yönlendirme amaçlı başvurularda ise “gerektiğinde” aranır. Randevu sistemi ve MEB’in aile rehberi yine de geçerli bir sağlık kurulu raporunu randevu şartları arasında saydığı için bu belgeyi önceden hazırlamak işinizi kolaylaştırır.

Belge listesi zaman içinde güncellenebilir. Randevu tarihinden önce rehber öğretmenden ya da RAM’dan güncel listeyi teyit etmeniz, aynı işlem için ikinci kez gitmenizi önler.

RAM’da değerlendirme nasıl yapılır?

Değerlendirmeyi RAM’daki özel eğitim değerlendirme kurulu yapar; kurul çocuğun bütün gelişim alanlarını, akademik becerilerini ve eğitim ihtiyaçlarını birlikte ele alır. Yönetmelik, değerlendirmenin uygun bir ortamda ve çocuğun özelliklerine uygun ölçme araçlarıyla yapılmasını ister.

Kurul, müdür yardımcısının başkanlığında özel eğitim hizmetleri bölüm başkanı, en az bir rehberlik öğretmeni ve en az bir özel eğitim öğretmeninden oluşur; kurumda fizyoterapist varsa o da katılır. Veli de bu kurula üye olarak katılır ve süreç boyunca görüşü alınır.

MEB’in RAM ve okul iş birliği için hazırladığı kitapçık, eğitsel değerlendirmede aileyle görüşme, gözlem, kontrol listeleri ve standart testler gibi farklı araçların bir arada kullanılabildiğini anlatır. Amaç çocuğun neleri yapabildiğini, öğretime nereden başlanacağını ve onu en az sınırlayacak eğitim ortamını belirlemektir.

MEB’in aile rehberi, uzmanların çocuğun gelişimi hakkındaki en doğru bilgiyi çoğu zaman aileden aldığını vurgular. Değerlendirmeden önce şunları kısaca not etmeniz görüşmeyi kolaylaştırır:

• Çocuğunuzun sevdiği etkinlikler ve güçlü yönleri
• Evde ve okulda en çok zorlandığı durumlar
• Gelişim öyküsü, geçirdiği önemli hastalıklar ve okula başlama süreci
• Bugüne kadar aldığı eğitim desteği ve bunun sonuçları
• Kurula sormak istediğiniz sorular

RAM raporu hangi hizmetlerin önünü açar?

RAM raporu, devletin sunduğu özel eğitim hizmetlerinin ortak anahtarıdır: okul yerleştirmesi, kaynaştırma/bütünleştirme, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde destek eğitim ve erken çocukluk eğitimi bu rapora dayanır. Çocuğun hangi hizmetten yararlanacağını, raporda önerilen hizmet belirler.

Raporda önerilebilecek hizmet	Kısaca ne anlama gelir?
Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme	Çocuk akranlarıyla aynı sınıfta okur, kendisi için bir BEP hazırlanır; gerektiğinde haftalık ders saatinin %40’ını aşmayacak şekilde destek eğitim odasından yararlanır
Yarı zamanlı kaynaştırma, özel eğitim sınıfı ya da özel eğitim okulu	Çocuk eğitiminin bir bölümünü ya da tamamını özel eğitim sınıfında veya özel eğitim okulunda alır
Destek eğitim	Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde rapora göre bireysel, grup ya da ikisi birlikte eğitim; devletin karşıladığı aylık tutar karşılığında verilen 8 saat bireysel ve/veya 4 saat grup eğitimi için merkez ders ücreti belirlemez
Erken çocukluk eğitimi (0–36 ay)	Velinin yazılı talebiyle planlanır; aile eğitimi yoluyla kurumda ya da evde, haftada 2 gün ikişer eğitim saati olarak yürütülür
Evde eğitim	Zorunlu öğrenim çağında olup sağlık sorunu nedeniyle en az 12 hafta okula devam edemeyeceği ya da devam etmesi sağlığı için risk oluşturacağı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu ile belgelenen öğrenciler için öngörülür

Merkezdeki destek eğitim giderinin devletçe karşılanması için Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği birkaç şartı birlikte arar. 18 yaş altındaki çocukta ÇÖZGER ile özel gereksinimin tespit edilmiş olması, RAM raporunda destek eğitimin önerilmiş olması ve çocuğun merkeze kayıtlı olması bunların başında gelir; zorunlu eğitim çağındaki çocuğun, mevzuattaki istisnalar dışında, e-Okul’a kayıtlı olması da aranır. Merkezle evde ders arasındaki farkları rehabilitasyon merkezi mi, evde özel ders mi karşılaştırmasında ayrıntılı ele aldık.

Okul yerleştirmesinde son kararı il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu verir. Kurul, RAM raporunu ve velinin yazılı talebini dikkate alarak en geç on iş günü içinde karar verir ve kararı veliye, okula ve RAM’a yazılı olarak bildirir. Bebeklik döneminde bu hizmetlerin nasıl başladığını Down sendromlu çocuklarda eğitimin ne zaman başladığını anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Pek çok veli raporun okul kayıtlarında nasıl yer aldığından ve çocuğun geleceğini etkileyip etkilemeyeceğinden kaygı duyar. Bu soruları RAM raporunun sicile işleyip işlemediğini ele aldığımız yazıda tek tek cevaplıyoruz.

RAM raporu ne kadar geçerli, nasıl yenilenir?

RAM raporu bir kez alınıp unutulan bir belge değildir: Destek eğitim için hazırlanan eğitim planı en fazla bir yıllıktır ve ihtiyaç sürüyorsa yenilenir. Ayrıca okul öncesinden ilkokula, ilkokuldan ortaokula geçiş gibi her kademe değişiminde eğitsel değerlendirme yeniden yapılır.

Veli ya da okul, çocuğun eğitim performansı ve ihtiyaçları değiştiğinde yazılı talepte bulunarak değerlendirmenin tekrarlanmasını isteyebilir. Destek eğitim raporlarının bir bitiş tarihi bulunur; bu tarihi takviminize not etmeniz, destek eğitimde kesinti yaşamamanıza yardımcı olur.

Yenileme başvurusunda, merkeze devam eden çocuklar için merkezin hazırladığı performans kayıtları RAM’a ulaştırılır. Randevu için RAM’a doğrudan başvurabilir ya da e-Devlet üzerinden de erişilen RAM Randevu Sistemi’ni kullanabilirsiniz.

ÇÖZGER de süreli ya da sürekli düzenlenir ve geçerlilik süresi raporun üzerinde yazar. Süreli raporlarda sürenin bitmesine altı aydan kısa bir zaman kala, bakım veren kişinin talebiyle yeni rapor alınabilir; çocuğun özel gereksinimi değişirse ilgili hekimin uygun görmesiyle süre beklenmeden yeniden değerlendirme yapılır. MEB’in aile rehberine göre ÇÖZGER yenilendikten sonra RAM da eğitsel değerlendirmeyi yeniden yapar.

RAM kararına ya da ÇÖZGER’e itiraz edilebilir mi?

Evet, iki karara da itiraz edilebilir; ancak süreler ve başvuru yerleri farklıdır. Süreyi kaçırmamak önemlidir, çünkü iki yönetmelik de itirazı belirli bir zamana bağlar.

RAM kararına itiraz şöyle işler:

• Veli, eğitsel değerlendirme ve tanılama ya da yerleştirme kararına, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 iş günü içinde itiraz edebilir.
• İl ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu itirazı yeniden değerlendirilmek üzere RAM’a gönderir. İtiraz, kurula ulaştığı günden itibaren en geç 30 iş günü içinde sonuçlandırılır ve sonuç veliye, okula ve RAM’a yazılı olarak bildirilir.
• Yerleştirme yapılan okulun yönetimi de öğrencinin kaydından itibaren en az 30 iş günlük izleme süresinin sonunda itiraz edebilir.

ÇÖZGER’e itiraz ise sağlık tarafında yürür:

• İtiraz, raporun teslim alındığı ya da e-Devlet’te göründüğü tarihten itibaren 30 gün içinde, ikamet edilen ya da raporun alındığı ildeki il sağlık müdürlüğüne yapılır.
• Çocuk farklı bir yetkili hastaneye yönlendirilir. İki rapor aynı yöndeyse rapor kesinleşir; sonuçlar farklıysa ve itiraz sürerse hakem hastaneye gidilir ve bu hastanenin kararı kesindir.
• Süresinde itiraz edilmeyerek ya da hakem hastane kararıyla kesinleşen bir rapordan sonra, aynı gereksinim alanı için yeni başvuru en erken altı ay sonra kabul edilir.

Evde özel ders için RAM raporu gerekir mi?

Hayır, evde özel ders için RAM raporu gerekmez; rapor, ücreti devletçe karşılanan destek eğitim ve okul yerleştirmesi gibi resmî hizmetler için istenir. Evde birebir ders ailenin kendi tercihiyle aldığı, ücretini kendisinin ödediği bir hizmettir ve resmî destek eğitimin yerine geçmez.

Raporunuz varsa içindeki değerlendirme bilgileri, evdeki hedeflerin okul ya da merkezdeki planla aynı yöne bakmasına yardımcı olur. Rapor süreci devam ederken de evde çalışmaya başlamak mümkündür; bekleme dönemini planlı bir destekle değerlendirmek isteyen aileler için bu bir seçenektir.

MEB’in “evde eğitim” hizmeti ise bundan farklıdır ve RAM raporu gerektirir. İki hizmetin kime, hangi şartlarla verildiğini MEB evde eğitim ile evde özel ders arasındaki farkı anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Büşra Nur Gökçe, İstanbul Avrupa Yakası’nda otizm, disleksi, özel öğrenme güçlüğü, Down sendromu ve EKPSS alanlarında evde birebir özel ders veren, 0–6 yaş çocuklara evde Denver II gelişim taraması yapan bir çocuk gelişimcidir. Dersler tanı koymaz ve RAM sürecinin yerine geçmez; çocuğun raporu varsa plan bu bilgilerle, yoksa ilk derslerdeki gözlemlerle kurulur. Hangi alanlarda çalışıldığını evde özel eğitim hizmetleri sayfasında, derslerin nasıl ilerlediğini evde özel eğitimin adım adım nasıl yapıldığını anlatan sayfada görebilirsiniz.