Veli Rehberi · 0–6 yaş

Yaşa Göre Çocuk Gelişim Basamakları (0–6 Yaş)

Çocuk gelişim basamakları, çocukların belirli bir yaşa kadar kazandığı oynama, öğrenme, konuşma, davranma ve hareket etme becerileridir; ilk gülümseme, ilk adım ya da el sallamak bunlara örnektir. Bu rehber, 2 aylıktan 6 yaşa kadar her yaş için bu becerileri sosyal-duygusal, dil, bilişsel ve hareket alanlarında sıralar. 0–5 yaş maddeleri CDC'nin 2022'de güncellenen listesine (çocukların en az %75'inin o yaşa kadar yaptığı beceriler), 6 yaş maddeleri MEB okul öncesi eğitim programının 60–72 ay hedeflerine dayanır.

Bu rehber bir tanı ya da tarama aracı değildir; her çocuk kendi hızında gelişir ve erken doğan bebeklerde basamaklara 2–3 yaşına kadar düzeltilmiş yaşa göre bakılır. Tanı hekime aittir: Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili bir endişeniz varsa aile hekiminize ya da çocuk doktorunuza danışın.

2 ay

2 aylık bebek neler yapar?

2 aylık bebeklerin çoğu yüzünüze bakar, konuştuğunuzda gülümser, ağlamak dışında da sesler çıkarır ve karın üstündeyken başını kaldırır.

Hareket

Karın üstündeyken başını kaldırır
İki kolunu ve iki bacağını da hareket ettirir
Ellerini kısa süreliğine açar

Dil ve iletişim

Ağlamak dışında da sesler çıkarır
Yüksek seslere tepki verir

Sosyal ve duygusal

Konuştuğunuzda ya da kucağınıza aldığınızda sakinleşir
Yüzünüze bakar
Yanına geldiğinizde sizi gördüğüne sevinmiş görünür
Onunla konuştuğunuzda ya da gülümsediğinizde gülümser

Bilişsel

Siz hareket ettikçe gözleriyle sizi izler
Bir oyuncağa birkaç saniye bakar

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Yüksek seslere tepki vermiyorsa (irkilmiyorsa)
Yüzünüze bakmıyor ya da siz hareket ettikçe gözleriyle sizi izlemiyorsa
Karın üstündeyken başını kaldıramıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Uyanıkken ve siz yanındayken her gün kısa süreli karın üstü oyun zamanı ayırın.
Çıkardığı sesleri tekrar edin; sesine sesinizle karşılık verin.
Onunla konuşun, şarkı söyleyin, kitap okuyun.
Yakınlarla görüntülü görüşme dışında ekran kullanmayın.

Yaş seçimine dön

4 ay

4 aylık bebek neler yapar?

4 aylık bebeklerin çoğu agulayarak sizinle “konuşur”, sesinize başını çevirir, kucakta başını dik tutar ve eline verilen oyuncağı kavrar.

Hareket

Kucağınızdayken başını desteksiz dik tutar
Eline verilen oyuncağı tutar
Oyuncaklara kolunu savurarak uzanır
Ellerini ağzına götürür
Karın üstündeyken dirsekleri ya da ön kolları üzerinde doğrulur

Dil ve iletişim

“Ooo”, “aaa” gibi sesler çıkarır (agulama)
Siz konuşunca o da seslerle karşılık verir
Sesinizin geldiği yöne başını çevirir

Sosyal ve duygusal

Dikkatinizi çekmek için kendiliğinden gülümser
Onu güldürmeye çalıştığınızda kıkırdar (henüz tam kahkaha değildir)
İlginizi çekmek için size bakar, kıpırdanır ya da ses çıkarır

Bilişsel

Acıkınca memeyi ya da biberonu görünce ağzını açar
Ellerine ilgiyle bakar

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Sesinizin geldiği yöne başını çevirmiyorsa
Agulamıyor ya da siz konuşunca seslerle karşılık vermiyorsa
Kucağınızdayken başını dik tutamıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Çıkardığı seslere gülümseyerek ve konuşarak karşılık verin.
Güvenli bir zeminde uzanıp hareket etmesine fırsat verin; salıncakta ve pusette uzun süre tutmayın.
Her gün onunla konuşun, kitap okuyun, şarkı söyleyin.
Yakınlarla görüntülü görüşme dışında ekran kullanmayın.

Yaş seçimine dön

6 ay

6 aylık bebek neler yapar?

6 aylık bebeklerin çoğu tanıdık yüzleri tanır, kahkaha atar, sizinle sırayla ses çıkarır ve karın üstünden sırt üstüne döner.

Hareket

Karın üstünden sırt üstüne döner
Karın üstündeyken kollarını düzleştirerek gövdesini kaldırır
Otururken ellerinden destek alır

Dil ve iletişim

Sizinle sırayla ses çıkarır
Dilini çıkarıp üfleyerek “pırr” sesi yapar
Ciyaklamaya benzer tiz sesler çıkarır

Sosyal ve duygusal

Tanıdık kişileri tanır
Aynada kendine bakmaktan hoşlanır
Kahkaha atar

Bilişsel

Keşfetmek için nesneleri ağzına götürür
İstediği oyuncağa uzanıp yakalar
Daha fazla yemek istemediğini dudaklarını kapatarak gösterir

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Tanıdık kişileri tanıyor gibi görünmüyor ya da gülmüyorsa
Sesin geldiği yöne dönmüyorsa
İstediği bir oyuncağa uzanmıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Karşılıklı “sohbet” edin: O ses çıkarınca siz cevap verin, sonra sırayı yine ona bırakın.
Her gün birlikte resimli kitaplara bakın.
Günlük işler sırasında gördüğünüz nesnelerin adını söyleyin.
Ekranı yakınlarla görüntülü görüşmeyle sınırlayın; bebekler insanlarla konuşup oynayarak öğrenir.

Yaş seçimine dön

9 ay

9 aylık bebek neler yapar?

9 aylık bebeklerin çoğu adı söylenince bakar, yabancılardan çekinebilir, “mamama” gibi heceler çıkarır ve desteksiz oturur.

Hareket

Kendi kendine oturma pozisyonuna geçer
Bir nesneyi bir elinden diğerine aktarır
Parmaklarıyla yiyecekleri kendine doğru sürükler
Desteksiz oturur

Dil ve iletişim

“Mamama”, “babababa” gibi farklı heceler çıkarır
Kucağa alınmak için kollarını kaldırır

Sosyal ve duygusal

Yabancıların yanında çekingen, yapışkan ya da ürkek olabilir
Mutlu, üzgün, kızgın, şaşkın gibi farklı yüz ifadeleri gösterir
Adını seslendiğinizde bakar
Yanından ayrıldığınızda tepki verir (bakar, uzanır ya da ağlar)
Ce-e oynarken gülümser ya da güler

Bilişsel

Gözden kaybolan bir nesneyi (düşen kaşık ya da oyuncak) arar
İki nesneyi birbirine vurur

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Adını seslendiğinizde bakmıyorsa
Mutlu, üzgün, şaşkın gibi yüz ifadeleri göstermiyorsa
Desteksiz oturamıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Çıkardığı heceleri tekrar edin, ona sesinizle karşılık verin.
El sallamak, başını “hayır” anlamında sallamak gibi jestleri gösterin, birlikte yapın.
Ce-e oynayın; yemek ve uyku için düzenli bir gün akışı kurun.
Evi, emeklemeye ve keşfetmeye başlayan bir bebeğe göre güvenli hâle getirin.

Yaş seçimine dön

1 yaş

1 yaşındaki bebek neler yapar?

1 yaşındaki bebeklerin çoğu el sallar, “anne” ya da “baba” der, “hayır” sözünü anlar, tutunarak ayağa kalkar ve eşyalara tutunarak yürür.

Hareket

Tutunarak ayağa kalkar
Eşyalara tutunarak yürür
Siz tutarken kapaksız bardaktan içer
Küçük nesneleri baş ve işaret parmağıyla alır

Dil ve iletişim

Hoşça kal anlamında el sallar
Anne ya da babasına “anne”, “baba” veya ona özel bir adla seslenir
“Hayır” sözünü anlar (duyunca kısa süre durur ya da bırakır)

Sosyal ve duygusal

Sizinle el çırpma gibi karşılıklı oyunlar oynar

Bilişsel

Bir nesneyi kabın içine koyar (küpü bardağa koymak gibi)
Sizin sakladığınız bir şeyi arar (örtünün altındaki oyuncak gibi)

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

El çırpma ya da ce-e gibi karşılıklı basit oyunlar oynamıyorsa
El sallama gibi jestleri hiç ya da çok az kullanıyorsa
“Ba-ba”, “ma-ma” gibi heceler çıkarmıyorsa
Tutunarak ayağa kalkmıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Gün içinde ne yaptığınızı anlatın, rutinler sırasında şarkı söyleyin.
Söylediğini tekrar edip genişletin: O “top” derse siz “büyük top” deyin.
Bir şeyi parmağıyla gösterdiğinde adını söyleyerek karşılık verin.
Kesin “hayır”ı tehlikeli durumlara saklayın; istenmeyen davranışta dikkatini başka yöne çekin.

Yaş seçimine dön

15 ay

15 aylık bebek neler yapar?

15 aylık çocukların çoğu birkaç adım atar, “anne” ve “baba” dışında bir iki kelime dener, istediğini parmağıyla gösterir ve sevdiği şeyleri size gösterir.

Hareket

Kendi başına birkaç adım atar
Bazı yiyecekleri parmaklarıyla kendisi yer

Dil ve iletişim

“Anne” ve “baba” dışında bir iki kelime söylemeye çalışır (top için “to” gibi)
Adını söylediğiniz tanıdık bir nesneye bakar
Hem jestle hem sözle verilen yönergeyi izler (elinizi uzatıp “Ver” deyince oyuncağı verir)
Bir şey istemek ya da yardım almak için parmağıyla gösterir

Sosyal ve duygusal

Oyun oynarken diğer çocukları taklit eder
Sevdiği bir nesneyi size gösterir
Heyecanlanınca el çırpar
Oyuncak bebeğine ya da peluşuna sarılır
Size sevgisini gösterir (sarılır, sokulur, öper)

Bilişsel

Eşyaları amacına uygun kullanmaya çalışır (telefon, bardak, kitap gibi)
En az iki küçük nesneyi üst üste koyar

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Sevdiği bir şeyi size göstermiyorsa
Bir şey istemek için parmağıyla göstermiyorsa
Kendi başına birkaç adım atmıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Gösterdiği nesnelerin adını söyleyin, söylemeye çalıştığı kelimeleri tamamlayın.
Uyku ve yemek için her gün benzer saatler belirleyin.
Şapka takmak, bardaktan içmek gibi işleri gösterip taklit etmesine fırsat verin.
Duygularını adlandırın; öfke nöbetleri bu yaşta olağandır, sakinleşmesi için zaman tanıyın.

Yaş seçimine dön

18 ay

18 aylık bebek neler yapar?

18 aylık çocukların çoğu desteksiz yürür, ilginç bir şeyi parmağıyla gösterir, üç ya da daha fazla kelime dener ve tek adımlı basit yönergeleri jest olmadan da izler.

Hareket

Kimseye ya da bir yere tutunmadan yürür
Karalama yapar
Kapaksız bardaktan, bazen dökerek içer
Parmaklarıyla kendi kendine yer
Kaşık kullanmaya çalışır
Kanepe ya da sandalyeye yardımsız çıkıp iner

Dil ve iletişim

“Anne” ve “baba” dışında üç ya da daha fazla kelime söylemeye çalışır
Jest olmadan verilen tek adımlı yönergeyi izler (“Onu bana ver” gibi)

Sosyal ve duygusal

Sizden uzaklaşır ama yakında olduğunuzdan emin olmak için dönüp bakar
İlginç bir şeyi göstermek için parmağıyla işaret eder
Ellerini yıkamanız için uzatır
Sizinle birlikte bir kitabın birkaç sayfasına bakar
Giydirirken kolunu yenine geçirerek ya da ayağını kaldırarak yardım eder

Bilişsel

Süpürmek gibi ev işlerinde sizi taklit eder
Oyuncaklarla basit şekilde oynar (oyuncak arabayı itmek gibi)

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

İlginç bir şeyi size göstermek için parmağıyla işaret etmiyorsa
Henüz tek bir kelime bile söylemiyorsa
Desteksiz yürüyemiyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

İstediğiniz davranışı gösterdiğinde fark edin ve övün.
Oyuncak bebeği beslemek gibi hayalî oyunları birlikte oynayın.
Kaşıkla yemesine ve bardaktan içmesine fırsat verin; biraz dökmesi olağandır.
Basit seçenekler sunun: “Kırmızı bardak mı, mavi bardak mı?”

Yaş seçimine dön

2 yaş

2 yaşındaki çocuk neler yapar?

2 yaşındaki çocukların çoğu iki kelimeyi birleştirerek konuşur, sorulan resmi ya da vücut bölümünü gösterir, koşar ve topa tekme atar.

Hareket

Topa tekme atar
Koşar
Birkaç basamağı tırmanmadan, yardımla ya da yardımsız yürüyerek çıkar
Kaşıkla yer

Dil ve iletişim

Sorduğunuzda kitaptaki resimleri gösterir (“Ayı nerede?” gibi)
En az iki kelimeyi birleştirir (“Su ver” gibi)
İstediğinizde en az iki vücut bölümünü gösterir
El sallama ve işaret etme dışında jestler kullanır (öpücük göndermek, başıyla “evet” demek gibi)

Sosyal ve duygusal

Biri incindiğinde ya da üzüldüğünde fark eder (ağlayan birini görünce durur, üzgün bakar)
Yeni bir durumda nasıl tepki vereceğini anlamak için yüzünüze bakar

Bilişsel

Bir eliyle tutarken diğer eliyle iş yapar (kabı tutup kapağını açmak gibi)
Oyuncaklardaki düğme ve anahtarları kullanmaya çalışır
Aynı anda birden fazla oyuncakla oynar (oyuncak yemeği tabağa koymak gibi)

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

İki kelimeyi kendiliğinden birleştirmiyorsa (“Su ver” gibi)
Biri ağladığında ya da üzüldüğünde bunu fark etmiyor gibi görünüyorsa
Sorduğunuzda tanıdık resimleri ya da vücut bölümlerini göstermiyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Yanlış söylediği kelimeyi düzeltmeye zorlamadan doğrusunu tekrar edin.
Sofrayı kurarken bir şeyler taşımasına izin verin.
Tekme atmak, yuvarlamak ve atmak için birlikte top oynayın.
Ekranı kısa tutun: Sağlık Bakanlığı 2–4 yaş için tek seferde 20 dakika, günde toplam 1 saat sınırı önerir.

Yaş seçimine dön

30 ay

30 aylık (2,5 yaş) çocuk neler yapar?

30 aylık çocukların çoğu yaklaşık 50 kelime söyler, “Araba gitti” gibi kısa cümleler kurar, iki adımlı yönergeleri izler ve iki ayağıyla zıplar.

Hareket

Ellerini çevirerek kullanır (kapı kolunu çevirmek, kapak açmak gibi)
Bol pantolon, önü açık ceket gibi bazı giysileri kendisi çıkarır
İki ayağıyla yerden zıplar
Kitap okurken sayfaları tek tek çevirir

Dil ve iletişim

Yaklaşık 50 kelime söyler
Biri eylem bildiren iki ya da daha fazla kelimeyi birleştirir (“Araba gitti” gibi)
Kitapta gösterip “Bu ne?” diye sorduğunuzda adını söyler
“Ben”, “bana”, “biz” gibi kelimeler kullanır

Sosyal ve duygusal

Diğer çocukların yanında oynar, bazen onlarla birlikte oynar
“Bana bak!” diyerek yapabildiklerini gösterir
Söylendiğinde basit rutinlere uyar (“Toplama zamanı” deyince oyuncakları toplamaya yardım etmek gibi)

Bilişsel

Nesneleri başka bir şeymiş gibi kullanır (küpü yemekmiş gibi bebeğe yedirmek)
Basit sorunları çözer (bir şeye uzanmak için küçük bir tabureye çıkmak gibi)
İki adımlı yönergeleri izler (“Oyuncağı bırak ve kapıyı kapat” gibi)
En az bir rengi bildiğini gösterir (“Hangisi kırmızı?” diye sorunca göstermek gibi)

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Yaklaşık 50 kelimeye ulaşmamışsa ya da kelimeleri birleştirmiyorsa
Nesnelerle hayalî oyun kurmuyorsa (bebeği beslemek gibi)
İki adımlı basit yönergeleri izleyemiyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

İlgisinin peşinden gidebileceği, yeni şeyler deneyebileceği serbest oyun zamanı tanıyın.
Kitap okurken “Kim?”, “Ne?”, “Nerede?” gibi basit sorular sorun.
Diğer çocuklarla oynarken paylaşmayı, sıra beklemeyi ve isteğini sözle söylemeyi gösterin.
Kâğıda boya kalemiyle, tepsiye köpükle ya da yere tebeşirle çizmesine fırsat verin.

Yaş seçimine dön

3 yaş

3 yaş gelişim özellikleri nelerdir?

3 yaşındaki çocukların çoğu sizinle kısa bir sohbet sürdürür, “Neden?” gibi sorular sorar, konuşması çoğu zaman başkalarınca anlaşılır ve diğer çocukların oyununa katılır.

Hareket

Büyük boncuk ya da makarna gibi nesneleri ipe dizer
Bol pantolon ya da ceket gibi bazı giysileri kendisi giyer
Çatal kullanır

Dil ve iletişim

Sizinle en az iki karşılıklı konuşmadan oluşan bir sohbet sürdürür
“Kim?”, “Ne?”, “Nerede?” ya da “Neden?” soruları sorar
Sorduğunuzda resimde ne yapıldığını söyler (“koşuyor”, “yiyor” gibi)
Sorulunca adını söyler
Konuşması çoğu zaman başkaları tarafından anlaşılır

Sosyal ve duygusal

Siz ayrıldıktan sonra 10 dakika içinde sakinleşir (ör. kreşe bırakıldığında)
Diğer çocukları fark eder ve oyunlarına katılır

Bilişsel

Siz gösterince bir daire çizer
Uyardığınızda sıcak ocak gibi şeylere dokunmaktan kaçınır

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Diğer çocukları fark edip oyunlarına katılmıyorsa
Konuşması başkaları tarafından çoğu zaman anlaşılmıyorsa
Sizinle karşılıklı kısa bir sohbet kuramıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Bir sorunla karşılaştığında hemen çözmek yerine soru sorarak düşünmesine yardım edin.
Duygularını konuşun; sakinleşmek için neler yapabileceğini birlikte bulun.
Birlikte kitap okuyun ve hikâyeyle ilgili sorular sorun.
Günlük nesnelerle sayma oyunları oynayın.

Yaş seçimine dön

4 yaş

4 yaşındaki çocuk neler yapar?

4 yaşındaki çocukların çoğu dört ya da daha fazla kelimelik cümleler kurar, gününü anlatır, oyunda rollere girer ve büyük bir topu çoğu zaman yakalar.

Hareket

Büyük bir topu çoğu zaman yakalar
Bir yetişkinin gözetiminde tabağına yemek koyar ya da bardağına su doldurur
Bazı düğmeleri çözer
Boya kalemini yumrukla değil, parmaklarıyla tutar

Dil ve iletişim

Dört ya da daha fazla kelimeden oluşan cümleler kurar
Bir şarkı, hikâye ya da tekerlemeden bazı sözleri söyler
Gününde olan en az bir şeyi anlatır (“Top oynadım” gibi)
“Mont ne işe yarar?” gibi basit sorulara cevap verir

Sosyal ve duygusal

Oyunda başka biri ya da başka bir şeymiş gibi davranır (öğretmen, süper kahraman, köpek)
Yakında çocuk yoksa birileriyle oynamak istediğini söyler (“Ali'yle oynayabilir miyim?” gibi)
İncinen ya da üzülen birini teselli eder (ağlayan arkadaşına sarılmak gibi)
Tehlikeden kaçınır (parkta yüksek bir yerden atlamamak gibi)
“Yardımcı” olmayı sever
Bulunduğu yere göre davranışını değiştirir (kütüphanede, oyun parkında)

Bilişsel

Bazı renkleri adlandırır
İyi bildiği bir hikâyede sırada ne olduğunu söyler
Üç ya da daha fazla vücut bölümü olan bir insan resmi çizer

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Oyunda başka biri ya da başka bir şeymiş gibi davranmıyorsa (öğretmen, kahraman gibi)
Dört kelimelik cümleler kuramıyorsa
Gününde olan bir şeyi anlatamıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Yeni bir yere gitmeden ya da yeni insanlarla tanışmadan önce onu hazırlayın.
Birlikte okuyun; hikâyede neler olduğunu sorun.
Renkleri, şekilleri ve büyüklükleri günlük hayatta birlikte keşfedin.
Bir şey isterken kendi sözcüklerini kullanması için cesaretlendirin; görmek istediğiniz davranışları övün.

Yaş seçimine dön

5 yaş

5 yaşındaki çocuk neler yapar?

5 yaşındaki çocukların çoğu oyun kurallarına uyar, iki olaylı bir hikâye anlatır, 10'a kadar sayar, adındaki bazı harfleri yazar ve tek ayak üstünde seker.

Hareket

Bazı düğmeleri ilikler
Tek ayak üstünde seker

Dil ve iletişim

Duyduğu ya da uydurduğu, en az iki olaydan oluşan bir hikâye anlatır
Okuduğunuz ya da anlattığınız hikâyeyle ilgili basit sorulara cevap verir
Üçten fazla karşılıklı konuşmayla sohbeti sürdürür
Basit kafiyeleri kullanır ya da fark eder (“kale–lale” gibi)

Sosyal ve duygusal

Diğer çocuklarla oyun oynarken kurallara uyar ya da sırasını bekler
Size şarkı söyler, dans eder ya da bir şeyi canlandırır
Çorapları eşleştirmek, yemekten sonra masayı toplamak gibi basit ev işleri yapar

Bilişsel

10'a kadar sayar
Gösterdiğinizde 1 ile 5 arasındaki bazı rakamları söyler
“Dün”, “yarın”, “sabah”, “gece” gibi zaman kelimeleri kullanır
Etkinlikler sırasında 5–10 dakika dikkatini verir
Adındaki bazı harfleri yazar
Gösterdiğinizde bazı harfleri söyler

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Size şarkı söylemiyor, dans etmiyor ya da bir şeyi canlandırmıyorsa
Diğer çocuklarla oyunda kurallara uymuyor ya da sırasını beklemiyorsa
Bir etkinliğe 5–10 dakika dikkatini veremiyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Bağımsızlığını denemek için ters cevap verebilir; olumsuz sözlerine az, iyi davranışlarına çok ilgi gösterin.
Ne oynadığını sorun; “Neden?”, “Nasıl?” diye sorarak anlatmasını genişletin.
Yapboz ve yapı blokları gibi parçaları birleştirdiği oyuncaklar sunun.
Yatağını toplamak, düğme iliklemek gibi işleri kusursuz olmasa da kendisi yapsın; gerekmedikçe müdahale etmeyin.

Yaş seçimine dön

6 yaş

6 yaşındaki çocuk neler yapar?

MEB okul öncesi programı, 6 yaşına girmeden önceki yılda (60–72 ay) çocukların kendi cümleleriyle anlatma, sözcüklerdeki sesleri fark etme, 20'ye kadar sayma ve kalemi üç parmakla tutma gibi okula hazırlık becerilerini kazanmasını hedefler; bu maddeler “çoğu çocuk yapar” listesi değil, programın hedefleridir.

Hareket

Kalemi tutarken üç parmağını işlevsel olarak kullanır
Denge gerektiren hareketlerde bedenini kontrol eder
Müziğin ritmine uygun dans eder
Kişisel temizliğinin sorumluluğunu alır

Dil ve iletişim

Bir konuyu kendi cümleleriyle yeniden anlatır
Öğrendiği yeni kelimeleri anlamına uygun kullanır
Sözcükleri hecelerine ayırarak sayar
Kafiyeli sözcükleri eşleştirir, yenilerini üretir
Sözcüklerin ilk ve son seslerini söyler

Sosyal ve duygusal

Konuşmalarda söz almak için uygun zamanı bekler
Başkalarının görüşleri hakkında kendi fikrini söyler
Başkalarının kişisel alanına girmeden hareket eder
Evdeki ve okuldaki güvenlik kurallarını söyler

Bilişsel

1'den 20'ye kadar ritmik sayar, 10'dan geriye doğru sayar
1 ile 5 arasındaki nesne sayısını saymadan, bir bakışta söyler
Temel geometrik şekilleri adlandırır
Bir sorun için çözüm yolu önerir, olmazsa başka bir yol dener

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

5 yaş basamaklarından bazılarını hâlâ gösteremiyorsa
Kitabı yüzüne çok yakın tutuyor, gözlerini sık ovuşturuyor ya da televizyona çok yakın oturuyorsa
Yönergeleri sık kaçırıyor, sık sık “Ne?” diye soruyor ya da televizyonun sesini çok açıyorsa

Evde nasıl desteklersiniz?

Her gün en az 60 dakika ip atlama, seksek, top oyunları gibi hareketli oyunlara zaman ayırın.
Ekran süresini sınırlayın: Sağlık Bakanlığı bu yaş için günde toplam 2 saati aşmamayı önerir.
Birlikte okuyun; okuduğunuzu kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin.
Kafiye ve hece oyunları oynayın: “Kalem kaç heceli?”, “Kale ile ne kafiyeli?”

Yaş seçimine dön

Her yaşta

Hangi durumda beklemeden destek almalı?

Daha önce kazandığı bir beceriyi (kelimeler, oyun, sosyal tepkiler) kaybediyorsa, yaşı kaç olursa olsun
Yaşına göre beklenen basamaklardan bir ya da birkaçını gösteremiyorsa
Göz temasından kaçınıyorsa ya da 9 aylıktan sonra adı söylenince bakmıyorsa
Seslere tepkisi az görünüyorsa ya da iyi duymadığından şüpheleniyorsanız
3 aylıktan sonra gözleri, gelip geçse bile, aynı yöne bakmıyorsa ya da nesneleri gözüyle izlemekte zorlanıyorsa
Bir şeylerin yolunda gitmediği hissi sizde sürüyorsa: Çocuğunuzu en iyi siz tanırsınız, endişenizi beklemeden hekiminizle paylaşın

Veli Rehberi

İlgili rehber yazılar

Büşra Nur Gökçe

Çocuk Gelişimci

Bu dersleri kim veriyor?

Dersleri Büşra Nur Gökçe birebir veriyor. Çocuk gelişimi alanındaki lisans eğitimini ve özel eğitim ve rehabilitasyon merkezindeki deneyimini öğrencinin kendi evine taşıyor. Millî Eğitim Bakanlığı'nın 240 saatlik özel eğitim uzman öğretici kursunu tamamladı; evde verdiği özel dersler MEB'e bağlı ya da MEB tarafından onaylanmış bir hizmet değildir.

Büşra Nur Gökçe'yi tanıyın

Sık sorulanlar

Gelişim basamaklarıyla ilgili sorular

Gelişim basamakları her çocukta aynı zamanda mı görülür?

Hayır, her çocuk kendi hızında gelişir ve aynı beceriyi kazanma zamanı çocuktan çocuğa değişir. Bu rehberdeki 0–5 yaş maddeleri, çocukların en az %75'inin belirtilen yaşa kadar yaptığı becerilerdir; yani pek çok çocuk bunları daha erken kazanır. Bir basamağın görülmemesi tek başına kesin bir sorun anlamına gelmez, ancak hekimle konuşmak için yeterli bir nedendir. Değerlendirmeyi aile hekimi ya da çocuk doktoru yapar.

Gelişim basamakları listesi ile gelişim taraması arasında ne fark var?

Gelişim basamakları listesi, çocukların çoğunun belirli bir yaşa kadar yaptığı becerileri gösteren bir rehberdir; gelişim taraması ise sağlık çalışanlarının geçerliliği kanıtlanmış standart araçlarla yaptığı bir değerlendirmedir. CDC, kendi listelerinin tarama ya da tanı aracı olarak kullanılmaması gerektiğini vurgular. Listede eksik bir madde görürseniz sonraki adım, hekiminizle konuşup tarama istemektir. Tarama da tanı koymaz; gerekirse çocuk ayrıntılı değerlendirme için bir uzmana yönlendirilir.

Çocuğumun gelişimi ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Gelişim, aile hekimi izlemlerinde düzenli olarak değerlendirilir. Sağlık Bakanlığı izlem protokolüne göre ilk yılda 2., 3–4., 6., 9. ve 12. aylarda; 13–36 ay arasında altı ayda bir; 4–6 yaş arasında yılda bir kontrol yapılır. Amerikan Pediatri Akademisi ayrıca 9, 18 ve 30. aylarda standart gelişim taraması, 18 ve 24. aylarda otizm taraması önerir. Bu rehbere her yaş geçişinde bakabilirsiniz; endişeniz varsa kontrol zamanını beklemeden aile hekiminize danışın.

Gelişim geriliği belirtileri nelerdir?

Başlıca işaret, çocuğun yaşına göre beklenen becerilerden bir ya da birkaçını göstermemesidir. Daha önce kazandığı kelime, oyun ya da sosyal becerileri kaybetmesi, seslere tepkisiz kalması, adına bakmaması, göz teması kurmakta zorlanması ve jest kullanmaması da dikkat gerektirir. Sağlık Bakanlığı izlem protokolüne göre gelişimsel sorunlar çocukların yaklaşık %15'inde görülür. Bu belirtiler tek başına tanı değildir; değerlendirme için hekime başvurun.

Çocuğumun gelişiminde gecikme fark edersem ilk adım ne olmalı?

İlk adım, beklemeden aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuzla konuşmaktır. Hekim gerekirse gelişim taraması yapar ya da çocuğu ayrıntılı değerlendirme için bir uzmana yönlendirir. Bebeklik ve erken çocukluk beynin en hızlı geliştiği dönemdir; erken fark edilen gecikmelere daha etkili çözümler getirilebilir. Değerlendirmenin sonucuna göre evde destek, erken destek programları, dil ve konuşma terapisi, özel eğitim ya da fizyoterapi gibi hizmetler planlanabilir.

Evde özel eğitim süreci

Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili sorularınızı konuşalım

Eğitim hedefinizi ve ilçenizi paylaşın; uygun çalışma planını ön görüşmede birlikte konuşalım.

Ücretsiz Ön Görüşme Planla WhatsApp'tan yazın