Çocuk Gelişimci Ne İş Yapar? Özel Eğitim Öğretmeninden Farkı

Çocuğunuz için destek ararken çocuk gelişimci, özel eğitim öğretmeni, uzman öğretici, psikolog ya da dil ve konuşma terapisti gibi birçok unvanla karşılaşabilirsiniz. Bu unvanlar kulağa birbirine yakın gelse de her birinin aldığı eğitim ve görev alanı farklıdır. Bu rehberde çocuk gelişimcinin ne iş yaptığını, nerede çalıştığını ve diğer uzmanlardan nasıl ayrıldığını resmî tanımlara dayanarak bulacaksınız.

Çocuk gelişimci ne iş yapar?

Çocuk gelişimci, çocukların gelişimini değerlendiren, ihtiyaca göre gelişim destek programı hazırlayıp uygulayan ve aileye çocuğun gelişimi konusunda rehberlik eden meslek mensubudur. Sağlık Bakanlığı’nın sağlık hizmetlerinde çalışan meslek gruplarının iş ve görev tanımlarını düzenleyen yönetmeliği, bu mesleğin görevlerini de tek tek sayar.

Yönetmelikteki tanıma göre çocuk gelişimcinin başlıca görevleri şunlardır:

• Çocuğun zihinsel, dil, motor, öz bakım, sosyal ve duygusal gelişimini değerlendirmek, ihtiyacına uygun gelişim destek programını hazırlamak ve uygulamak
• Sağlık kurumlarında çocuğun uyumunu ve gelişimini gözeten bir ortamın hazırlanmasında görev almak
• Riskli bebek ve çocukların izleminde, ilgili uzmanın gözetiminde gelişimi destekleyen çalışmalar yürütmek
• Çocuk gelişimiyle ilgili materyalleri planlamak ve tasarlamak
• Aileye çocuğun gelişimi hakkında eğitim vermek

Kısacası çocuk gelişimcinin odağı tek bir ders ya da tek bir beceri değil, çocuğun bütün gelişim alanlarıdır. İletişim, oyun, günlük yaşam becerileri ve aileyle iş birliği bu yüzden işinin merkezinde yer alır.

Çocuk gelişimi bölümünde neler öğretilir?

Çocuk gelişimciler, sağlık bilimleri fakültelerinde ve yüksekokullarında okutulan Çocuk Gelişimi lisans programından mezun olur. Bu programlar için 2025’te hazırlanan ulusal çekirdek eğitim programı, mesleği gebelik döneminde ebeveynlerin bilgilendirilmesinden başlayarak 18 yaşına kadar her çocuğun gelişimiyle ilgilenen bir alan olarak tanımlar.

Çekirdek programda yer alan başlıca mesleki öğrenme alanları şunlardır:

• Gelişim alanları (bilişsel, motor, dil, sosyal-duygusal) ve doğum öncesinden ergenliğe gelişim dönemleri
• Özel gereksinimli çocuklar: otizm spektrum bozukluğu, özgül öğrenme güçlüğü, zihinsel yetersizlik, dil ve konuşma bozuklukları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi
• Risk altındaki çocuklar
• Sağlık kuruluşlarında ayakta ya da yatarak tedavi gören çocuklar ve aileleri
• Anne-babalık ve aile
• Gelişimin desteklenmesi ve erken müdahale

Programda anatomi, fizyoloji, çocuk nörolojisi, çocuk sağlığı ve hastalıkları gibi temel sağlık bilimleri derslerinin yanında psikoloji ve sosyoloji gibi davranış bilimleri dersleri de bulunması öngörülür. Mezunlardan beklenen, gelişimi değerlendirmeleri, buna uygun destek programı hazırlayıp uygulamaları, süreci izlemeleri ve aileye çocuk odaklı danışmanlık yapmalarıdır.

Çocuk gelişimciler nerede çalışır?

Çocuk gelişimciler hastaneler, özel eğitim kurumları ve çocuk koruma alanı gibi çocukla ilgili farklı yerlerde çalışabilir. Mevzuatta bu mesleğe görev veren başlıca alanlar şöyle sıralanabilir:

• Sağlık kurumları: Sağlık Bakanlığı yönetmeliği, riskli bebek ve çocuk izlemlerinde ve hastanedeki çocuğun uyumuna yönelik çalışmalarda çocuk gelişimciye görev verir.
• Özel eğitim kurumları: Millî Eğitim Bakanlığı’nın Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği, uzman öğretici kadrosunda çalışan çocuk gelişimcinin görevlerini ayrı bir maddede sayar. Bu görevler arasında bireyselleştirilmiş eğitim programının (BEP) hazırlanmasına katkı, destek eğitimi vermek, öğrencinin gelişimini yaşına göre değerlendirmek ve ailelere ve öğretmenlere rehberlik etmek bulunur.
• Çocuk koruma alanı: Çocuk Koruma Kanunu, çocuk gelişimi mezunlarını “sosyal çalışma görevlisi” sayılan meslek mensupları arasında anar. Aile mahkemelerinin çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili kararlarının yerine getirilmesinde görevlendirilebilecek uzmanlar arasında da çocuk gelişimci sayılır.

Bunların yanında aileyle doğrudan, çocuğun kendi evinde birebir çalışan çocuk gelişimciler de vardır. Bu tür bir çalışmanın nasıl ilerlediğini evde özel eğitimin adım adım nasıl yapıldığını anlatan sayfada görebilirsiniz.

Çocuk gelişimci tanı koyabilir mi?

Hayır, çocuk gelişimci otizm, disleksi ya da dikkat eksikliği gibi tıbbi tanıları koymaz; tanı ve tedavi hekimin görevidir. Sağlık Bakanlığı yönetmeliği de tanı ve tedavi uygulamalarını hekimin görevleri arasında sayar.

Çocuk gelişimcinin yaptığı şey gelişimsel değerlendirmedir: Gözlem, aileyle görüşme, kontrol listeleri ve standart araçlarla çocuğun gelişim alanlarındaki durumunu ortaya koymak. Çocuk gelişimi çekirdek programı, çocuk gelişimcinin gelişim alanlarına dair vardığı sonucun tıbbi bir tanı olmadığını ve tıbbi tanının yerine kullanılamayacağını açıkça yazar.

Aynı belgeye göre gelişim destek programı da tıbbi bir tedavi ya da tıbbi bir girişim değildir. Değerlendirmede tıbbi tanı gerektirebilecek bir durum fark edilirse, çocuğun önce ilgili uzman hekime yönlendirilmesi beklenir.

Pratikte bu ayrım şöyle görünür:

• Çocuk gelişimci gelişimi gözlemler ve değerlendirir, güçlü yönleri ve desteklenecek alanları belirler, destek programı hazırlar, aileye rehberlik eder ve gerektiğinde başka bir uzmana yönlendirir.
• Çocuk gelişimci tanı koymaz, ilaç ya da tedavi önermez; dil ve konuşma terapisi ya da psikoterapi gibi başka meslek gruplarına ait uygulamaları yapmaz.

Tanının kim tarafından ve hangi adımlarla konduğunu merak ediyorsanız evde otizm testinin mümkün olup olmadığını anlatan yazı bu süreci ayrıntılı olarak ele alıyor.

Çocuk gelişimci ile özel eğitim öğretmeni arasındaki fark nedir?

Temel fark aldıkları eğitimdedir: Çocuk gelişimci Çocuk Gelişimi programından, özel eğitim öğretmeni ise eğitim fakültelerindeki Özel Eğitim Öğretmenliği programından mezun olur. Çocuk gelişimci çocuğun bütün gelişim alanlarına ve aileye odaklanırken, özel eğitim öğretmeni özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere öğretim yapmak üzere yetişir.

Yükseköğretim Kurulu’nun 2018-2019 öğretim yılından itibaren uygulamaya koyduğu Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programı sekiz yarıyıl sürer. Bu programda özel eğitimde okuma-yazma, Türkçe ve matematik öğretimi, uygulamalı davranış analizi, bireyselleştirilmiş eğitim ve geçiş planlarının hazırlanması gibi derslerle okullarda öğretmenlik uygulaması yer alır.

Bu fark resmî okullarda da karşılık bulur. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre ilkokul ve ortaokullarda hafif düzeyde otizmi ya da zihinsel yetersizliği olan öğrenciler için açılan özel eğitim sınıflarında derslerin büyük bölümünü özel eğitim öğretmenleri okutur.

	Çocuk gelişimci	Özel eğitim öğretmeni
Mezun olduğu program	Çocuk Gelişimi lisans programı (sağlık bilimleri alanı)	Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programı (eğitim fakültesi)
Odaklandığı konu	Çocuğun bütün gelişim alanları, gelişimin desteklenmesi ve aile	Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere öğretim
Görevlerinin geçtiği başlıca mevzuat	Sağlık Bakanlığı iş ve görev tanımları yönetmeliği; MEB Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği	MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği; MEB Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği
Özel eğitim kurumlarındaki kadrosu	Uzman öğretici kadrosunda çocuk gelişimci	Özel eğitim alanı öğretmeni
Tıbbi tanı koyar mı?	Hayır	Hayır

İki meslek birbirinin rakibi değildir. Özel eğitim kurumlarında ikisinin de görevleri arasında bireyselleştirilmiş eğitim programının hazırlanmasında BEP geliştirme birimiyle iş birliği yapmak bulunur.

Özel eğitim uzman öğreticisi ne demek?

Özel eğitim uzman öğreticisi, öğretmen kadrosunda değil uzman öğretici kadrosunda, özel eğitim alanında görev yapan eğitimciyi anlatır. Millî Eğitim Bakanlığı’nın Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği uzman öğreticiyi, görevlendirileceği alanda yükseköğrenim mezunu öğretici olarak tanımlar ve öğretmen ile uzman öğreticiyi ayrı eğitim personeli türleri olarak sayar.

Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği, özel eğitim alanında görevlendirilen uzman öğreticinin görevlerini şöyle sıralar:

• Bireyselleştirilmiş eğitim programının hazırlanmasında BEP geliştirme birimiyle iş birliği yapmak ve programda alanıyla ilgili uygulama ve değerlendirmeyi yürütmek
• Öğrencinin eğitim performansına uygun materyaller hazırlamak
• Özel eğitim ihtiyacı olan bireylere destek eğitimi vermek
• Aile eğitimi çalışmalarını psikolog, rehber öğretmen ya da sosyal hizmet uzmanıyla birlikte planlamak
• Öğrenciye başka kurumlarda hizmet veren uzman ve öğretmenlerle eşgüdüm içinde çalışmak

Millî Eğitim Bakanlığı’nın düzenlediği “Özel Eğitim Alanında Destek Eğitimi Verecek Uzman Öğretici Yetiştirme Kursu” da bu unvana yöneliktir. Kursun adı amacını da anlatır: Özel eğitimde destek eğitimi verecek uzman öğreticiler yetiştirmek. Bu kursu tamamlayan bir çocuk gelişimci, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde valilikten çalışma izni alınarak uzman öğretici kadrosunda görevlendirilebilir. Uzman öğretici bir kurum kadrosudur; kurum dışında çalışan biri için bu ifade bir unvan değil, tamamlanan eğitimi anlatır. Hiçbir durumda “özel eğitim öğretmeni” unvanı kullanılmaz.

Bir eğitimciye unvanını ve belgelerini sormak tamamen doğaldır. Görüşmede sorabileceğiniz diğer soruları ilk görüşmeye nasıl hazırlanacağınızı anlatan rehberde bulabilirsiniz.

Çocuk gelişimcinin psikolog ve dil-konuşma terapistinden farkı nedir?

Çocuk gelişimci gelişimi bir bütün olarak destekler; psikolog duygu, düşünce ve davranışla ilgili psikolojik destek ve değerlendirme alanında çalışır; dil ve konuşma terapisti ise iletişim, dil, konuşma, ses ve yutma alanıyla ilgilenir. Üç meslek farklı lisans programlarından gelir ve görev tanımları mevzuatta ayrı ayrı yer alır.

Psikolog, psikoloji lisansı almış meslek mensubudur. Sağlık hizmetlerinde, gerekli sertifikalı eğitimi almış psikologlar testleri klinik psikoloğun sorumluluğunda uygular; bazı psikolojik destek hizmetlerini de klinik psikoloğun ya da psikiyatri uzmanının sorumluluğunda verir. Yüksek lisans düzeyinde klinik eğitim almış klinik psikologların yetkileri ise daha geniştir.

Dil ve konuşma terapisti, dil ve konuşma terapisi lisans programından mezun olan ya da başka bir lisansın üzerine bu alanda yüksek lisans veya doktora yapan bir sağlık meslek mensubudur. Yönetmelik, kekemelik ile konuşma ve dil gelişimi bozuklukları gibi bazı durumlarda dil ve konuşma terapistinin hekim yönlendirmesi olmadan da terapi yapabileceğini belirtir.

Meslek	Aldığı eğitim	Odaklandığı alan	Tanıdaki rolü
Hekim (ör. çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı)	Tıp fakültesi ve uzmanlık eğitimi	Tanı, tedavi ve sağlık takibi	Tanıyı koyar
Çocuk gelişimci	Çocuk Gelişimi lisansı	Gelişimin değerlendirilmesi ve desteklenmesi, aileye rehberlik	Gelişimsel değerlendirme yapar, tanı koymaz
Özel eğitim öğretmeni	Özel Eğitim Öğretmenliği lisansı	Özel eğitimde öğretim ve BEP’in uygulanması	Tıbbi tanı koymaz; RAM’daki özel eğitim değerlendirme kurulunda yer alabilir
Psikolog	Psikoloji lisansı	Psikolojik destek; sağlıkta klinik psikolog sorumluluğunda test	Tanı koymaz
Klinik psikolog	Psikoloji ya da psikolojik danışma ve rehberlik lisansı üzerine klinik psikoloji yüksek lisansı	Psikolojik değerlendirme ve psikoterapi	Hastalıklarda hekimin teşhis ve yönlendirmesiyle çalışır
Dil ve konuşma terapisti	Dil ve konuşma terapisi lisansı ya da bu alanda lisansüstü eğitim	İletişim, dil, konuşma, ses ve yutma	Kendi alanında değerlendirme yapar

Konuşmayla ilgili bir kaygınız varsa, dil ve konuşma terapistine ne zaman başvurulması gerektiği otizmli çocuklarda konuşma ve dil gelişimini anlatan yazıda ayrıca ele alınıyor.

Çocuğum için hangi uzmana başvurmalıyım?

Hangi uzmana başvuracağınız aklınızdaki sorunun türüne bağlıdır: Tanı sorusu hekime, konuşma ve yutma sorusu dil ve konuşma terapistine, gelişimin desteklenmesi ve eğitim ihtiyacı ise çocuk gelişimciye ve özel eğitim alanındaki eğitimcilere yönelir. Bir çocuk aynı dönemde birden fazla uzmandan destek alabilir.

Aşağıdaki eşleştirme bir başlangıç noktası olarak işinize yarayabilir:

• “Çocuğumda otizm, disleksi ya da dikkat eksikliği olabilir mi?” sorusu için ilk adres hekimdir; aile hekiminizle ya da çocuk doktorunuzla başlayabilirsiniz.
• Konuşmanın gecikmesi, kekemelik, ses ya da yutma güçlükleri dil ve konuşma terapistinin alanına girer.
• Duygusal ve davranışsal konularda psikolojik destek için psikolog ya da klinik psikologla görüşülebilir.
• Gelişimin oyun, iletişim ve günlük yaşam becerileriyle desteklenmesi ve ebeveyn rehberliği çocuk gelişimcinin alanındadır.
• Okuma-yazma ve matematik gibi becerilerin bireysel bir plana göre öğretimi için özel eğitim öğretmeni ya da özel eğitim uzman öğreticisiyle çalışılabilir.

Disleksi özelinde kimlerden destek alınabileceğini disleksi eğitimini kimlerin verebileceğini anlatan yazıda bulabilirsiniz. Devlet destekli özel eğitim hizmetlerinden yararlanmak istiyorsanız RAM’daki eğitsel değerlendirme gerekir; bu süreci RAM raporunun nasıl alındığını anlatan rehber adım adım açıklıyor.

Kurumda eğitim ile evde birebir ders arasında karar vermeye çalışıyorsanız, iki seçeneğin farklarını rehabilitasyon merkezi ile evde özel dersi karşılaştıran yazıda görebilirsiniz.

Evde birebir derste çocuk gelişimcinin rolü nedir?

Evde birebir derste çocuk gelişimci çocuğu kendi ortamında tanır, ailenin önceliklerine göre hedefler belirler ve bu hedefleri oyun ve yapılandırılmış etkinliklerle çalışır. Bu çalışma bir tanı süreci değildir; hekimin, dil ve konuşma terapistinin ya da psikoloğun çalışmasının yerine de geçmez.

Bu sitede anlatılan evde özel eğitim süreci beş adımda ilerler:

1. Ön görüşmede çocuğun ihtiyacı ve ailenin hedefleri konuşulur.
2. İlk derslerde çocukla tanışılır, ilgi alanları ve zorlandığı beceriler gözlenir.
3. Gözlemlere ve ailenin önceliklerine göre bireysel eğitim planı hazırlanır.
4. Dersler çocuğun evinde, belirlenen gün ve saatte yapılır.
5. Her dersin sonunda aileyle kısa bir paylaşım yapılır ve plan düzenli olarak birlikte gözden geçirilir.

Büşra Nur Gökçe, Çocuk Gelişimi lisans programından mezun bir çocuk gelişimcidir; Millî Eğitim Bakanlığı’nın 240 saatlik özel eğitim uzman öğretici kursunu da tamamlamıştır. İstanbul Avrupa Yakası’nda çocuğun kendi evinde birebir özel ders veriyor; eğitim geçmişini Hakkımda sayfasında, çalışılan alanları ise hizmetler sayfasında inceleyebilirsiniz.